Bintje de frietaardappel
Bintje was volgens de mensen in Haarlemmermeer een aardappel die niet was te eten: glad, met weinig smaak. Men at liever de Wet, de Bravo en de Rode Star, die waren meliger. Bintje was glad, wat een slechte kookeigenschap was.
Doordat Bintje altijd vroeg afstierf door ‘de phyt’ -een schimmel - verzamelde hij te weinig zetmeel.
Maar door de betere bestrijdingsmiddelen tegen de phyt, kon de levensduur verlengd worden. Dat gaf minder ziekten en was gunstiger voor de smaak, en zorgde tevens voor hogere opbrengsten van lange, ovale knollen.
Dertig jaar geleden werd Bintje bespoten met kopersulfaat en sodex. Dit was een zeer goed bestrijdingsmiddel, maar het belemmerde de groei: er ontstond een verflaag op het blad, waardoor het zonlicht werd teruggekaatst en het het blad niet bereikte. Hierdoor bleven de opbrengsten en het zetmeelgehalte laag.
Met de nieuwe bestrijdingsmiddelen zorgde het zonlicht voor meer licht in het blad en werd de groei beter. Dus kwamen er hogere opbrengsten en een beter meelgehalte.
Het voordeel van Bintje is:
lange knollen, dus lange frieten, èn een laag suikergehalte voor blanke friet.
Friet moet blank zijn. Bruine friet is bitter door de suiker in de aardappel.
Ronde knollen zijn beter voor chips, met meer zetmeel.
Nederlands beroemdste aardappelras is Bintje, dat begin 1900 gekweekt werd door de Friese onderwijzer K. de Vries uit Suameer. Naast de door de heer Könst genoemde voordelen van dit ras is een heel belangrijk kenmerk de vlakogigheid. De ogen van de aardappelen zitten niet diep zodat ze makkelijk te schillen zijn zonder diep te hoeven pitten. En voor de industrie is het belangrijk dat Bintje een constante kwaliteit heeft, waardoor bij verwerking niet voor iedere partij de machines anders moeten worden ingesteld.
Voor aardappelkwekers is Bintje een groot probleem; zij moeten proberen rassen te kweken die nog beter zijn dan het “vrije” ras Bintje. Een vrij ras mag door iedereen worden verbouwd zonder een vergoeding aan de kweker te betalen. Deze kwekersvergoeding bedraagt ongeveer 25 gulden voor iedere hectare die wordt gepoot met het ras van de kweker gedurende de eerste dertig jaar Het is logisch dat de kweker een vergoeding krijgt voor zijn inspanningen, want zoals u hebt kunnen lezen in de vorige Meer-Historie valt het kweken van een nieuw ras niet mee. Daar komt nog bij dat een nieuw ras alleen op de markt mag worden gebracht als het een verbetering is ten opzichte van de bestaande rassen. Zo zijn er heel veel rassen gemaakt die nooit in de handel zijn gekomen.
Als u bedenkt dat tot voor enkele jaren terug van de 200.000 ha consumptie-aardappelen die in Nederland, België en Noord-Frankrijk in het veld stonden, zeker 100.000 ha Bintje waren, dan kunt uitrekenen dat er voor zeker 2,5 miljoen gulden aan inkomsten aan de kwekers voorbij gingen. Vandaar dat er altijd met een “bijzonder” toontje wordt gesproken als aardappelkwekers over Bintje praten.
Jan Könst ken ik als een groot aardappelkweker maar wat te denken van Karel de Vries uit Suameer in Friesland, die de kruising tot stand bracht waar “ons” Bintje uit voortgekomen is en die hij in 1905 heeft genoemd naar Bintje Jansma, de beste leerlinge uit zijn klas.
Het ontstaan van de friet
De inwoners van Namen, Andenne en Dinant, vooral de arme, waren gewend om uit de Maas kleine visjes te vangen en te frituren om hun dagelijkse kost te verbeteren. Maar als het water bevroor en het vissen riskant werd, sneden ze de aardappelen in de vorm van visjes en frituurden ze die op dezelfde manier. Deze gewoonte bestaat al van 1680.
Topic over friet
Het ontstaan van de chips
De chips ontstond in 1853 in de Amerikaanse stad Saratoga. Meneer Vanderbilt, de magnaat van de scheeps- en spoorwegindustrie, schuift aan tafel voor een lekker stuk vlees met frieten. Omdat hij die te dik vindt, stuurt hij ze terug naar de keuken. De heer des huizes, George Crumb, laat zich echter niet van zijn stuk brengen en wil Vanderbilt een lesje leren. Hij snijdt de aardappelen in flinterdunne schijfjes en dompelt die in de kokende olie. De kelner gaat terug de zaal in en trakteert de onthutste Vanderbilt op … 'potato chips', letterlijk 'aardappelspaanders'! Zodra hij van de verrassing bekomen is, proeft Vanderbilt van de knapperige schijfjes, die zo dun zijn dat hij ze met zijn vingers moet eten. Precies daardoor vindt hij ze best lekker en verzoent zich met de straf.
De herfstvakantie
De herfstvakantie hebben we te danken aan de aardappel. Vroeger was het rooien van aardappelen handwerk en werd het hele gezin ingeschakeld om de oogst uit de grond te halen. In de aardappelstreken verzuimden in de rooiperiode zoveel kinderen school dat er maar een vakantie werd ingelast. Deze aardappelvakantie heet nu de herfstvakantie.
